Het probleem van beschadigde kinderen

Behoorlijk wat kinderen – te veel! – krijgen thuis niet wat ze nodig hebben om gezond en evenwichtig op te groeien. Ze komen daarmee al ‘beschadigd’ op school. Beschadigde kinderen laten vaak probleemgedrag zien en hun beschadigingen werken als een rem op hun leerproces en ontwikkeling. Maar wat is er precies beschadigd bij deze kinderen?

Als we opgroeien, dan vormen we in ons hoofd een model van de wereld waarin we leven. We krijgen een beeld van wie we zelf zijn, wat we waard zijn voor anderen en van hoe onze omgeving ons gezind is. In het ideale geval – als we opgroeien in een gezonde, stabiele, liefdevolle en zorgzame omgeving – groeien we op met het idee dat de wereld een veilige plek is en dat we het waard zijn om voor gezorgd te worden. Deze basisveiligheid is essentieel om gezond en voorspoedig te ontwikkelen.

De zoektocht naar veiligheid is een belemmering

Het is deze basisveiligheid die beschadigd is bij beschadigde kinderen. En dat gebeurt als ze niet de zorg en aandacht krijgen die we allemaal nodig hebben. Die elk kind nodig heeft.

Als deze basisveiligheid ontbreekt, dan staat het brein van een kind eigenlijk permanent in de ‘stress-stand’. Het is constant bezig een zo groot mogelijke veiligheid te bewerkstelligen. Maar omdat het om een onvolgroeid én gestrest kinder- of puberbrein gaat, is het heel onhandig in deze pogingen. Dit streven kost energie die anders besteed kan worden aan leren en nuttige ontwikkeling. En deze onhandige manieren van veiligheid zoeken is vaak ‘probleemgedrag’ – wat het leren en de ontwikkeling nog meer in de weg zit.

Macho-gedrag of agressie bijvoorbeeld. Als je anderen weet te imponeren of te domineren, voel je je sterker staan. Maar ook clownesk gedrag komt voort uit een gevoel van onveiligheid. Als je ervoor kunt zorgen dat anderen om je lachen, voel je je meer geaccepteerd en dus iets veiliger. Je kunt je ook juist terugtrekken of je zwak en hulpeloos gedragen. Als je onzichtbaar bent, loop je minder gevaar en als je je als hulpeloos opstelt kun je vaak rekenen op sympathie of medelijden – wat in elk geval een beetje lijkt op acceptatie.

Dit soort gedrag kan gemakkelijk een soort kooi worden waar een kind zich aan de ene kant veilig in voelt, maar waar het ook in gevangen zit. En het lastige is dat dit gedrag meestal niet de meest liefdevolle reacties oproept in hun omgeving, terwijl beschadigde kinderen juist het hardst van allemaal genegenheid en acceptatie nodig hebben. Want alleen daardoor kan het gestreste brein een beetje tot rust komen en nieuwe, handiger patronen aanleren.

Heel worden heeft de hoogste prioriteit

Voor beschadigde kinderen is eigenlijk maar één ding werkelijk van grote waarde: heel worden en veiligheid verkrijgen. Deze behoeften domineren alle andere – hoe meer een kind beschadigd is, hoe meer dit geldt. Ons brein heeft namelijk een fundamentele veiligheid nodig om gezond en vitaal te kunnen functioneren. En als die veiligheid er niet is, dan heeft het leren van bijvoorbeeld werkwoordsvervoegingen bijzonder weinig waarde. Er is dan weinig motivatie of reden om energie en moeite in schoolvakken te steken. Net zoals je niet geïnteresseerd bent in het recept voor een heerlijke appeltaart als je met een gebroken been op straat ligt.

Het enige wat echt telt voor beschadigde kinderen is het verkrijgen van een gevoel van veiligheid. Als de school of de leerkracht dat niet weet te bieden – als er geen therapeutische werking van school uit gaat – dan zullen deze kinderen niet alleen ongemotiveerd zijn voor school, maar ook voor problemen zorgen met hun gedrag. Gedrag dat dus eigenlijk een onhandige en vaak contraproductieve poging is om een gevoel van veiligheid te verkrijgen en een gezonde en productieve gang van zaken op een school gemakkelijk kan ondermijnen.

Een veilige omgeving bieden – een omgeving met duidelijke grenzen, maar zonder afwijzing of veroordeling – is daarom van niet te overschatten belang om kinderen die beschadigd zijn te helpen helen. Op die manier maken we school ook voor deze kinderen van onschatbare waarde en zal probleemgedrag verminderen en zullen leerprestaties verbeteren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *