Verlegenheid bestaat niet, maar wat is er dan aan de hand met een verlegen kind?

Een verlegen kind kan tot zorgen leiden, omdat verlegenheid geen eigenschap is die het leven gemakkelijker maakt. Verlegenheid kan behoorlijk in de weg zitten bij het halen van doelen. Kinderen die niet verlegen zijn hebben het over het algemeen gemakkelijker en kunnen gemakkelijker succes hebben in het leven. Maar wat is verlegenheid eigenlijk en wat kun je eraan doen?

Verlegenheid bestaat eigenlijk niet. Het ene verlegen kind is het andere niet. Verlegenheid is een naam die we hebben gegeven aan bepaald gedrag, maar het is op zichzelf niet echt iets. Er zijn drie eigenschappen die je kunt hebben die tot verlegen gedrag kunnen leiden. Behoorlijk verschillende eigenschappen die ook elk een andere aanpak vereisen. De drie eigenschappen zijn:

  • Introversie
  • Langzaam wennend
  • Sociale (faal)angst

Ook een combinatie van deze eigenschappen is mogelijk. Hoe meer eigenschappen en hoe sterker aanwezig deze zijn, hoe ernstiger de verlegenheid waarschijnlijk is. Wat nooit helpt (wat de oorzaak van de verlegenheid ook is) is over het kind te praten alsof het een vaststaand feit is dat het verlegen is. Kinderen hebben namelijk de neiging om aan verwachtingen te voldoen. Dus al je regelmatig uitspreekt dat een kind zo verlegen is en zo onzeker, dan gaat het kind het geloven en zich ernaar gedragen door verlegen en onzeker te zijn.

Introvert

Niet alle mensen zijn hetzelfde. Je hebt als het ware verschillende menstypen. Eén van de belangrijkste indelingen die je kunt maken is de indeling extravert en introvert. De meerderheid van de mensen is extravert. Minder mensen zijn introvert. Als je extravert bent, voel je je over het algemeen prettiger als je in een groep bent dan als je alleen bent. Je vindt grotere groepen prettiger dan kleine groepjes of 1-op-1 contact. Je krijgt energie van onder mensen zijn en je verwerkt prikkels die binnenkomen niet heel diepgaand. Je bent meer naar buitengericht dan naar binnen. In onze maatschappij is extraversie tegenwoordig de norm. Als je niet extravert bent, word je al gauw als verlegen of soms zelfs een beetje saai gezien (wat natuurlijk onzin is).

Als je introvert bent, ben je liever alleen dan in een groep. Je hebt liever 1-op-1 contact en hebt liever een klein groepje mensen om je heen dan een grote groep. Als je alleen bent kun je je ‘batterij opladen’ en alle prikkels verwerken. Je bent naar binnengericht en verwerkt prikkels (en het effect dat ze op je hebben) diepgaand.

Introverte mensen kunnen gemakkelijk verlegen gedrag vertonen, omdat ze zich niet erg op hun gemak voelen in groepen. En omdat nieuwe mensen ontmoeten een hoop prikkels geeft (prikkels die diepgaand verwerkt moeten worden), blijven introverte mensen vaak liever bij wie ze al kennen. Nieuwe mensen ontmoeten kost veel energie (in plaats van dat het energie geeft, zoals bij extraverte mensen) en moet daarom enigszins spaarzaam gebeuren. Omdat introversie een aangeboren eigenschap is, waar je weinig aan kunt veranderen, kun je aan verlegenheid die voortkomt uit introversie weinig veranderen.

Wat belangrijk is bij een introvert kind, is dat je hem geen vervelend gevoel geeft over zijn introversie of zijn daaruit voortvloeiende verlegenheid. Acceptatie van zijn introversie is daarom heel belangrijk. Grapjes over zijn verlegenheid of hem pushen om ‘gewoon mee te doen’ zou vermeden moeten worden. Je kunt een introvert kind best stimuleren om een beetje extraverter gedrag te vertonen, zolang je zijn grenzen maar in de gaten houdt en respecteert en hem voldoende tijd geeft om nieuwe prikkels te verwerken en zijn batterij op te laden (wat veelal alleen moet gebeuren). Veel grote denkers waren introverten, dus je hoeft je geen zorgen te maken over deze eigenschap. Je hoeft er in onze extraverte wereld alleen maar iets meer rekening mee te houden.

Langzaam wennend

Mensen verschillen ook op een ander gebied van elkaar. De ene persoon went gemakkelijker aan nieuwe situaties dan andere. Ook dit is een aangeboren eigenschap.

Als je niet zo snel went aan nieuwe situaties en mensen, zal het ontmoeten van nieuwe mensen meer stress geven en meer energie kosten. Kinderen die langzame wenners zijn, zullen er daarom niet zo happig op zijn om nieuwe mensen te ontmoeten en die een beetje uit de weg gaan. Ook kijken kinderen die langzaam wennen liever eerste een tijdje de kat uit de boom, voordat ze zich in een situatie gaan mengen. Dit gedrag kun je gemakkelijk uitleggen als verlegenheid.

Zoals gezegd is hoe snel je went een aangeboren eigenschap. Je kunt er niet zo heel veel aan doen. Wel kun je een langzaam wennend kind wat meer stimuleren om nieuwe dingen uit te proberen. Wat je hierbij niet moet doen is pushen. Ook belachelijk maken of grapjes maken over het langzame wennen kun je beter niet doen, omdat dit voor een negatief zelfbeeld leidt, wat de ‘verlegenheid’ niet ten goede komt.

Wat je ook niet moet doen is teveel meegaan met het kind, door het zoveel mogelijk nieuwe situaties uit de weg te laten gaan, omdat je ziet dat het stress komt. Een kind dat langzaam op gang komt kan leren nieuwe situaties iets minder eng te vinden, maar dan moet het wel oefenen. Geef het kind hierbij voldoende tijd om te wennen en om ‘bij te komen’.

Sociale (faal)angst

Sociale (faal)angst is geen aangeboren, maar een aangeleerde eigenschap. Deze eigenschap kan zich wel gemakkelijker ontwikkelen als de eerste twee eigenschappen aanwezig zijn. Zeker als deze eigenschappen afgekeurd worden.

Sociale angst ontstaat door afwijzing. Door gedrag van het kind regelmatig af te wijzen ontstaat een negatief zelfbeeld en wordt het kind zich heel erg zelfbewust. Zelfbewustzijn kan heel erg in de weg zitten van natuurlijk, spontaan gedrag. Als een kind het gevoel heeft dat het niet deugt of dat het minder waard is, of stom, dan zal het niet graag contact leggen met anderen, uit angst dat zij hem ook zullen afwijzen of stom zullen vinden.

Omdat afwijzing gemakkelijk tot verlegenheid kan leiden (zeker bij introverte kinderen) is het belangrijk om je erg bewust te worden van de boodschappen die je een kind geeft. Verbaal, via woorden, of non-verbaal, via gedrag en gezichtsuitdrukkingen. Het laten blijken van teleurstelling of afkeuring moet je zoveel mogelijk vermijden. Ook grapjes maken over eigenschappen waar een kind niets aan kan veranderen heeft meestal geen gunstige effecten (tenzij het heel duidelijk relativerende grapjes zijn waaruit acceptatie spreekt). Ook boos worden over eigenschappen of gedrag dat te maken heeft met onzekerheid heeft negatieve effecten. Acceptatie is het sleutelwoord om verlegenheid door sociale faal(angst) te voorkomen of te ‘genezen’.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *