Therapeutisch onderwijs

Veel kinderen komen helaas al beschadigd op school. Omdat een sterk gevoel van veiligheid een absolute basisbehoefte is om te kunnen functioneren, betekent elke beschadiging op dit gebied een vermindering van aandacht, energie en ‘hersenkracht’, door de stress die een gebrek aan veiligheid oplevert.

Als je niet therapeutisch werkt, wordt onderwijs een worsteling die veel energie kost. Vergelijk het met het beklimmen van een berg met een groep gewonden – mensen met gebroken benen, verzwikte enkels, gekneusde ribben, armen uit de kom. Als je met deze groep de top van een berg zou moeten bereiken, zou je dan meteen beginnen met klimmen? Of zou je eerst de gewonden verzorgen tot ze weer helemaal op de been zijn? Welke manier is sneller/effectiever/veiliger?

Hetzelfde geldt voor het onderwijs. Als je met gewonde kinderen – en daar zijn er veel van – direct gaat klimmen, maak je het proces veel ingewikkelder dan nodig. Je vraagt meer van ze dan je redelijkerwijs zou mogen vragen. Verzet, tegenvallende resultaten, zelfbeeldproblemen, probleemgedrag en uitval zijn niet meer een logisch gevolg. Daarom is het zaak om het belang het therapeutisch aspect van onderwijs te erkennen.

Meer geven dan nemen

Je kunt alleen therapeutisch werken als je het vertrouwen van kinderen wint. En om het vertrouwen van kinderen te krijgen, moet je je waarde aan hen bewijzen. Als leerkracht en als school als geheel. Kinderen moeten het gevoel hebben dat ze iets aan school hebben, dat het hun leven verrijkt en verbetert. Ze moeten het gevoel hebben dat ze er met jouw bemoeienis op vooruit gaan. Waarom zouden ze het anders accepteren? (‘Omdat ze daardoor later een baan kunnen krijgen’ heeft voor de meeste kinderen – voor wie volgend jaar al een eeuwigheid ver weg is – weinig betekenis.)

Je waarde bewijzen betekent heel simpel dat je meer zult moeten geven dan je van ze afneemt. In veel gevallen is het voor veel kinderen helemaal niet duidelijk wat ze bij naar school gaan ‘winnen’ en ervaren ze vooral wat hen wordt afgenomen, namelijk zeggenschap, levensvreugde, vrijheid.

We moeten dus beginnen met geven. En wat hebben we te geven? Aandacht, genegenheid, autonomie, verantwoordelijkheid, gevoel van eigenwaarde, veiligheid en houvast. Vrijwel alle kinderen voelen de waarde van deze zaken intuïtief haarfijn aan.

Vertrouwen op de pof

Geven vraagt echter een groot vertrouwen in het kind en hier kan het gemakkelijk misgaan, als we de instelling hebben dat vertrouwen verdiend moet worden. M.a.w. dat het kind eerst moet geven, voor het krijgt. Het moet zich ‘goed’ gedragen, voor het waardering krijgt.

Vertrouwen verdienen werkt in veel gevallen echter niet, omdat het kind niet over de vaardigheden en kennis beschikt om stelselmatig het ‘juiste’ gedrag te vertonen. Als het hierin ook niet of te weinig wordt ondersteund, doordat gedrag veelal maar ‘getraind’ wordt met straf en/of beloning, leert een kind feitelijk weinig waarmee het zichzelf kan verbeteren. Bovendien zorgt straf voor een kloof tussen leerling en leerkracht en kan het gemakkelijk het – toch al fragiele – zelfbeeld aantasten, waardoor verbetering van gedrag nog minder waarschijnlijk wordt.

Hierdoor verdient de leerling niet het vertrouwen dat het nodig heeft om de genegenheid, autonomie, etc. te krijgen. Het kind ervaart geen toegevoegde waarde van school, keert zich verder af en ‘hardere’ maatregelen lijken nodig. Een negatieve spiraal is geboren.

In plaats hiervan moet vertrouwen ‘op de pof’ worden gegeven, zodra een kind op school komt. En daarbij moet het kind de grenzen en de ondersteuning krijgen om het gedrag te vertonen waarmee het kind het gegeven vertrouwen kan waarmaken. De leerkracht moet vanaf het eerste begin met aandacht, geduld, inleving en genegenheid te werk gaan. Een rolmodel en voorbeeld zijn. Zodat het kind echte succeservaringen kan op doen en er een positieve spiraal in gang gezet kan worden. Als we daar stelselmatig vanaf groep 1 op inzetten, dan voorkomen we een hoop problemen in de toekomst.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *