Wat is stress en hoe smoor je het in de kiem?

Stress maakt het leven meestal moeilijker. Kortdurende stress is niet zo erg, maar langdurige of chronische stress is rampzalig. Ons lichaam en brein kunnen dan niet meer voldoende terugkeren naar een ontspannen toestand, waarin zij kunnen herstellen van de effecten van stress. Burn-outverschijnselen liggen op de loer.

Maar stress maakt ons ook simpelweg minder effectief. Als we gestrest zijn, zijn we niet op ons best. Stress is een overlevingsreactie. We zijn er in onze stresstoestand alleen maar op gericht om de ‘bedreiging’ die ons gestrest maakte uit te schakelen of om ervan weg te komen. Dat betekent dat onze empathische vermogens en onze lange termijn denken even op pauze komen te staan. Hierdoor nemen we niet de handigste beslissingen en gedragen we ons niet op ons effectiefst of productiefst en veroorzaken we vaak onbedoeld (nieuwe) problemen – die weer voor extra stress zorgen.

We kunnen veel effectiever en handiger – en plezieriger – werken als we onze stressreacties in een vroeg stadium kunnen stoppen of op z’n minst afzwakken. En om onze stressreacties te kunnen stoppen moeten we snappen wat stress is.

Vaak hoor je dan het verhaal over de hypofyse die de bijnieren aanzet om adrenaline te produceren, waardoor we sneller en oppervlakkiger gaan ademhalen en ons hart sneller gaat kloppen om ons lichaam klaar te maken voor de vecht-, vlucht- of bevriesreactie. En dat klopt helemaal vanuit een lichamelijk of medisch standpunt bekeken, maar je hebt weinig aan deze informatie.

We hebben namelijk geen directe invloed op wat onze hypofyse of bijnieren allemaal uitspoken. Zelfs als we ons tijdens de stress bewust worden van wat er lichamelijk gezien gebeurt, dan zijn we nog steeds gewoon gestrest, met alle effecten van dien. Daarom is het goed om stress vanuit een ander oogpunt te bekijken en af te vragen wat stress praktisch gezien is.

Stress stoppen in plaats van bestrijden

Stress is eigenlijk weinig meer – maar ook niks minder – dan een overbelasting van je capaciteiten. Er wordt meer van je gevraagd dat je aankunt. Deze overvraging kan van buitenaf komen – je omgeving vraagt teveel van je – of van binnenuit. In dat geval stel je te hoge eisen aan jezelf. Meestal is er sprake van een combinatie van beide.

Stel, een moeder heeft je net verteld dat een leerling in je klas morgen op een bepaalde tijd een medicijn moet innemen. Dit mag je niet vergeten, dus je moet het even ergens opschrijven. Precies op dat moment ontstaat er achterin de klas een ruzie en komt er vanuit de gang een huilende leerling binnen. Nu moet je empathisch reageren op de huilende leerling, streng zijn naar de ruziemakers én de belangrijke boodschap onthouden. Dit stelt hoge – en enigszins tegenstrijdige – eisen aan je. Als je deze allemaal tegelijkertijd probeert op te lossen, vraag je het onmogelijke van jezelf en geef je jezelf dus stress. De situatie is hooguit de katalysator.

Het belang van prioriteiten

Als je op dit moment ook nog de stress probeert te bestrijden, dan stel je eigenlijk alleen maar nog een eis aan jezelf, waarmee je je stressniveau verder verhoogt. Beter is het jezelf juist gemakkelijker te maken door de problemen één voor één aan te pakken. Bijvoorbeeld even snel een aantekening over de pil maken, tegen de huilende leerling te zeggen dat je zo bij hem komt om vervolgens de raddraaiers tot de orde te roepen.

De eisen die de omgeving aan je stelt, hebben meestal niet allemaal dezelfde urgentie. Ze zijn niet allemaal even belangrijk. Veel problemen kunnen best heel even wachten. Zeker als je daardoor rationeler kunt handelen en door de stress geen nieuwe problemen creëert.

Door voor jezelf duidelijk prioriteiten te stellen kun je dan ook al een hoop stress voorkomen of verminderen, doordat de eisen dan niet meer allemaal tegelijkertijd aan je worden gesteld. Omdat prioriteiten stellen in een stresssituatie zelf lastig is, is het goed om er later over na te denken en voor jezelf op een rijtje te zetten wat er nu het meest urgent was en wat er kon wachten. Zo leer je voor de volgende keer dat er iets soortgelijks aan de hand is, gemakkelijker beslissingen te nemen.

Opvattingen onderzoeken

Verder is het heel erg belangrijk om de eisen die je aan jezelf stelt en de overtuigingen en opvattingen die je hebt grondig te onderzoeken. De meeste stress zit namelijk niet in de omgeving, maar in je eigen ideeën. Het is goed om je eigen ideeën, overtuigingen en opvattingen te verkennen, door jezelf vragen te stellen. ‘Wat geloof ik dat er gebeurt als ik niet aan eis X voldoe? Waar ben ik bang voor als ik niet onmiddellijk Y doe? Op deze manier ontneem je je opvattingen hun kracht, wat enorm kan schelen in de hoeveelheid stress die je ervaart.

Als je merkt dat je regelmatig te hoge eisen aan jezelf stelt – veelvuldige stress is een aanwijzing dat dit zo is – dan is de kans groot dat er op de achtergrond een zelfbeeldprobleem speelt. Dat je zelfbeeld verstrengeld is geraakt met je gevoel van eigenwaarde. Om stress aan te pakken is het dan zaak om dit zelfbeeldprobleem onder de loep te nemen.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *