Mijn kind is verwend

(Dit is een oud artikel dat van FLØX is verhuisd naar hier. FLØX was gericht op ouders en niet op scholen.)

Een verwend kind hebben is voor veel ouders een schrikbeeld. Iets wat ten kost van alles voorkomen moet worden. Maar bij pogingen verwendheid te voorkomen is het gemakkelijk om schadelijke dingen te doen of te zeggen.

Als je verwendheid per se wilt voorkomen kun je de neiging hebben om álles wat een kind wil met wantrouwen te bekijken en om huiverig te zijn om je kind te geven waar het op één of andere manier om vraagt. Maar daardoor kun je gemakkelijk voorbij gaan aan belangrijke behoeften van je kind. Daarom is het goed om beter te kijken naar verwendheid.

Het is goed om iets te willen

Ten eerste is het belangrijk om te beseffen dat er niets mis is met iets willen. Dingen willen en je bewust zijn van wat je wil is een belangrijke, misschien wel de belangrijkste drijfveer die een mens heeft. Als je iets wil, ga je manieren bedenken om het te krijgen. Je krijgt energie om je doel te bereiken. Alleen als je iets níet wil, maar van jezelf móét, heb je motivatie nodig om jezelf in gang te zetten. Mensen die zich bewust zijn van wat ze willen en niet met zichzelf in conflict zijn als ze iets willen, hebben een veel grotere kans om succesvol te zijn in het leven (wat niet gelijk staat aan veel geld of een hoge maatschappelijke status hebben).

Innerlijk kompas

Door heel erg gespitst te zijn op verwendheid zul je het gedrag dat erop duidt dat je kind iets wil heel regelmatig bestraffen of negeren. Ook als je kind wil dat zijn behoeftes bevredigd worden. Omdat een kind zijn ‘willen’ en zijn gedrag nog niet uit elkaar kan houden vat hij de bestraffing of het genegeerd worden op als een afkeuring van zijn wíllen. Hij zal het ‘willen’ gaan zien als iets slechts. Als je regelmatig zijn behoeften negeert, zal hij gaat denken dat zijn behoeften niet de moeite waard zijn. Zo raakt hij vervreemd van zijn drijfveren en zijn behoeften en neemt zijn kans op succes in het leven af. Hij raakt zijn ‘innerlijke kompas’ een beetje kwijt.

Dan maar alles geven?

Betekent dit dat je een kind alles moet geven wat hij wil? En dat je al zijn behoeften direct moet bevredigen? Nee, dat betekent het niet. Iets willen en je hiervan bewust zijn is iets anders dan eisen of verwachten dat je het ook daadwerkelijk krijgt. Een kind moet leren omgaan met de frustraties die nu eenmaal horen bij het ‘willen’ en het niet krijgen van wat je wilt. En het leven biedt meer dan genoeg frustrerende momenten om hiermee te leren omgaan. Maar je moet je kind niet met meer frustraties opzadelen dan nodig, door stelselmatig zijn ‘willen’ te blokkeren of af te keuren, om hem maar niet verwend te maken. Dat is het kind met het badwater weggooien.

Een kind moet ook leren dat je niet alles wat je wilt moet najagen. Egoïstische doelen nastreven, zonder rekening te houden met anderen, zal ervoor zorgen dat je relaties met andere mensen verslechteren en dat is niet wenselijk. Dat betekent dat je hem heel goed iets kunt verbieden als hij iets wil wat schadelijk is voor hemzelf of anderen. Het hoeft alleen niet samen te gaan met een moreel oordeel over het ‘willen’ zelf.

Behoeften hoeven ook niet altijd direct bevredigd worden (hoe ouder het kind is, hoe meer dat geldt). Het moet een kind wel altijd (of zo vaak mogelijk) duidelijk zijn dat de behoefte erkend wordt en uitgelegd krijgen waarom de bevrediging wordt uitgesteld. Ook moet een kind erop kunnen vertrouwen dát er in zijn behoefte voorzien wordt en wanneer dat ongeveer zal gebeuren. Als dat niet het geval is, zal een kind onherroepelijk beter zijn best doen om gehoord te worden en dat zien we gemakkelijk als verwend gedrag, terwijl het een onhandige schreeuw om aandacht is.

Wat verwendheid werkelijk is

Verwendheid heeft eigenlijk niets te maken met willen. Verwendheid is het niet kunnen omgaan met de frustraties die horen bij het niet krijgen. En daar leer je niet mee omgaan als je steeds bestraft wordt als je deze frustraties voelt en uit. Verwendheid is ook het missen van de vaardigheden om op een andere manier dan drammen, zeuren en manipuleren je doel te bereiken. Het is dan ook niet het ‘willen’ dat moet worden áfgeleerd om verwendheid te voorkomen. Het zijn deze vaardigheden die moeten worden áángeleerd.